|
|
Παροιμίες
|
|
|
|
|
|
|
|
«Όσα δε φτάνει η αλεπού, τα κάνει κρεμαστάρια» |
|
|
|
2ο
Δημοτικό Σχολείο Ν. Μηχανιώνας Σχολικό
έτος 1995-96 |
|
«Παροιμίες είναι ο μικρός έμμετρος ή πεζός λόγος, που διατυπώνει παραστατικά και συχνότατα αλληγορικά μια σοφή γνώμη, μια διαπίστωση μια συμβουλή, και που επαναλαμβάνεται στον καθημερινό λόγο, σαν επιχείρημα ή παράδειγμα»
(Δημ. Σ. Λουκάτου, εισαγωγή στην Ελληνική Λαογραφία, εκδ. 1985)
3. ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΕ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ....
4.ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΜΗΝΕΣ, ΤΙΣ ΕΠΟΧΕΣ, ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ
6. ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ, ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ
8. ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΕ....ΤΙΣ ΚΑΛΤΣΕΣ
1. Παροιμίες με ζώα
- Αλεπού που κοιμάται κότες δεν πιάνει.
- Άσπρος σκύλος – μαύρος σκύλος, όλοι μια γενιά.
- Άφησαν το λύκο να φυλάει τ’ αρνιά.
- Βάλανε το λύκο να φυλάει το μαντρί.
- Γυρεύει ψύλλους στ’ άχυρα.
- Δεν μπορεί να δείρει το γάιδαρο και δέρνει το σαμάρι.
- Ένας άλλος λέων.
- Ένας κούκος δε φέρνει την Άνοιξη.
- Η αλεπού μ’ ακρίδες δε χορταίνει.
- Η κατάρα είναι γαϊδάρα και πάει στο νοικοκύρ’.
- Κάθε πράγμα στον καιρό του κι ο κολιός τον Αύγουστο.
- Κακό σκυλί ψόφο δεν έχει.
- Κάλιο γαϊδουρόδενε, παρά γαϊδουρογύρευε.
- Λείπει η γάτα και χορεύουν τα ποντίκια.
- Μη σε γελάσει ο βάτραχος ή το χελιδονάκι αν δε λαλήσει ο τζίτζικας δεν είν’ καλοκαιράκι.
- Μπάτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δίνετε.
- Νηστικό αρκούδι δε χορεύει.
-
Ο λύκος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το
μαλλί του ούτε τη
γνώμη άλλαξε ούτε την κεφαλή του.
- Όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα το τρων οι κότες.
- Ούτε γάτα ούτε ζημιά.
- Πέρυσι έκλασε ο λαγός φέτος βρώμισε.
- Σκυλί που γαβγίζει δε δαγκώνει.
- Το γουρούνι και τη μύτη του να κόψεις εκείνο πάλι θα σκαλίζει.
- Του δώσανε γουρούνι στο σακί.
- Το έξυπνο πουλί από τη μύτη πιάνεται.
- Τζίτζικας ελάλησε πάρτε τα δρεπάνια σας.
- Το μάτι του αφέντη παχαίνει το άλογο.
- Φάγαμε το γάιδαρο και έμεινε η ουρά του.
- Φάτε μάτια ψάρια και κοιλιά περίδρομο.
- Χελιδόνι γύρισε, καλοκαίρι μύρισε.
- Χόρτασε η ψείρα και βγήκε στο γιακά.
2. Παροιμίες με φυτά.
- Αγάλι αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι.
- Άλλος τρώει τα σύκα και άλλος το πληρώνει.
- Βάλε ελιά για τα παιδιά σου και μηλιά για την κοιλιά σου.
- Δυο καρπούζια σε μια μασχάλη δε χωράνε.
- Είναι και αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια.
- Ένα μήλο την ημέρα το γιατρό τον κάνει πέρα.
- Κοντά στα ξερά καίγονται και τα χλωρά.
- Κατά τη λαχάνα και η καζάνα.
- Μάζευε και ας είν’ και ρόγες.
- Όποιος έχει πολύ πιπέρι, βάζει και στα λάχανα.
- Όποιος έχει μαχαίρι. τρώει πεπόνι.
- Σιένται οι κολοκύθες σιένται και οι βελόνες.
- Το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει.
- Τράβηξε της ελιάς τα βάσανα.
- Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι.
3. Παροιμίες με επαγγέλματα και άλλες…
- Αγαπά το θεός τον κλέφτη αγαπά και το νοικοκύρη.
- Αδειανά τα χέρια σου φίλο δεν πιάνεις.
- Ακαμάτης άνθρωπος, τον κλέφτη απερνά.
- Ακαμάτης, πρώτος κλέφτης.
- Άμπως αργεί ο πραματευτής σκατά στσι πραματειές του.
- Ας με λένε προεδρίνα κι ας ψοφώ από την πείνα.
-
Αφέντες και δούλοι ένα γίναμε ούλοι.
- Γλυκός ο ύπνος το πρωί γυμνός ο κώλος τη Λαμπρή.
- Δάσκαλε που δίδασκες και λόγο δεν κρατείς.
- Δυο καπετάνιοι σ’ ένα καράβι του βουλιάζουν.
- Κατά το δάσκαλο και τα κοπέλια του.
- Λογάριαζε χωρίς το ξενοδόχο.
- Μάθε τέχνη κι άστηνα κι άμα πεινάσεις πιάστηνα.
- Μια του κλέφτη δυο του κλέφτη τρεις και την κακή του μέρα.
- Να δουλεύεις σαν το δούλο και να τρως σαν τον αφέντη.
- Ο καιρός είναι γιατρός.
- Ο καλός ο καπετάνιος στη φουρτούνα φαίνεται.
- Όπως έστρωσες να κοιμηθείς.
- Ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται.
- Παλιό γιατρό και γέρο καπετάνιο να γυρεύεις.
- Ποιος σ’ έβαλε εσένα δικηγόρο;
- Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης.
- Πουλάει τυρί χωρίς να ’χει στάνη.
- Σπίτι που δεν το βλέπει ο ήλιος το βλέπει ο γιατρός.
- Τζάμπα δούλευε τζάμπα μην κάθεσαι.
- Το "θα" το έσπειραν αλλά δε φύτρωσε.
- Του κυνηγού και του ψαρά το πιάτο δέκα φορές είν’ αδειανό και μια φορά γεμάτο.
- Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν.
- Χέρια που δουλεύουν ποτέ δε ζητιανεύουν.
4. Παροιμίες με τους μήνες, τις εποχές, τον καιρό
- Του Γενάρη το φεγγάρι ήλιος της ημέρας μοιάζει.
- Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει και άμα πάλι μας θυμώσει μες στο χιόνι θα μας χώσει.
- Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης.
- Αν ρίξει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα χαρά σ’ εκείνο το ζευγά που ’χει πολλά σπαρμένα.
- Του Απρίλη η βροχή κάθε στάλα και φλουρί.
- Ο Απρίλης ρίχνει τη δροσιά κι ο Μάης τα λουλούδια.
- Ζήσε Μάη να φας τριφύλλι.
- Από το θέρο στις ελιές ποτέ δε σώζονται οι δουλειές.
- Από Αύγουστο χειμώνα και από Μάρτη καλοκαίρι.
- Μακάρι σαν τον Αύγουστο να ’ταν οι μήνες όλοι.
- Αύγουστε καλέ μου μήνα να ’σουν δυο φορές το χρόνο.
- Τον τρυγητή, του αμπελουργού, πάνε χαλάλι οι κόποι.
- Όποιος σπέρνει τον Οκτώβρη έχει τρεις σωρούς τ’ αλώνι.
- Στις δεκαεφτά, στις δεκαοχτώ πέφτει η πούλια στο γιαλό και πίσω παραγγέλνει: Μηδέ στανίτσα στα βουνά μήτε γιωργός στους κάμπους.
- Του Δεκέμβρη η μέρα καλημέρα – καλησπέρα.
- Ανεμομαζώματα διαλοσκορπίσματα.
- Δόξα του βράδυ – καλοσύνη το πρωί.
- Ένας κούκος δε φέρνει την Άνοιξη.
- Καθαρός ουρανός αστραπές δε φοβάται.
- Ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται.
- Ο κακός ο χρόνος περνά. Ο κακός ο γείτονας μένει.
- Όσας σέρνει ο χρόνος, δεν τα σέρνει η ώρα.
- Περνώντας ο Δεκαπενταύγουστος νοιάσου για το χειμώνα.
- Της νύχτας τα καμώματα τα βλέπει η μέρα και γελά.
5. Παροιμίες από την Εκκλησία
- Αγαπά το Θεός τον κλέφτη αγαπά και το νοικοκύρη.
- Άγιε Δημητράκη μικρό καλοκαιράκι.
- Άγιος Αντρέας έφτασε το κρύο αντρειεύει.
- Αν δε δώσει ο θεούλης τι θα κάνει ο φτωχούλης.
- Αν είσαι και παπάς με την αράδα σου θα πας.
- Αν θέλει ο Θεός παρηγοριέται η χήρα.
- Ακαμασιά, Θεού κατάρα.
- Κάθε μέρα δεν είναι Πασχαλιά.
- Κάλλιο οργή Θεού, παρά οργή λαού.
- Κι ο Άγιος φοβέρα θέλει.
- Κι ο Θεός του κακορίζικου κακή βουλή του βάνει.
- Με ξένα κόλλυβα μνημόσυνο κάνουμε.
- Με το νου και τη γνώση βρήκαν το Θεό καμπόσοι.
- Το πολύ το Κύριε ελέησον το βαριέται κι ο παπάς.
- Φωνή λαού οργή Θεού.
6. Παροιμίες με γονείς, παιδιά και συγγενείς
- Ακάλεστος συμπέθερος στην άκρη θα καθίσει
- Άμα θέλει η νύφη κι ο γαμπρός τύφλα να ’χει ο πεθερός.
- Κατά μάνα κατά κύρη κάναμε και γιο Ζαφείρη.
- Κάτσε κόρη μ’ ανύπαντρη να κάμεις γιο να παντρευτείς.
- Να τρώει η μάνα και του παιδιού να μη δίνει.
- Ο γαμπρός κούκλα η πεθερά πανούκλα.
- Όταν κοιμάται ο γιόκας μου φαΐ δε μας γυρεύει.
- Πάρε ευχή γονιού και στο βουνό ανέβα.
- Πατρός σωφροσύνη μέγιστον τέκνοις παράδειγμα.
- Τα λέει στην πεθερά να τ’ ακούσει η νύφη.
- Το παιδί ό,τι φόρεσε χαράμι, ό,τι έφαγε χαλάλι.
- Του ντροπαλού ο γιος δίχως γυναίκα έμεινε.
- Του παιδιού μου το παιδί είναι δυο φορές παιδί.
7. Διάφορες παροιμίες
- Αγαπώ και ζουλώ σε.
- Αγέρας και γυναίκα δεν κλειδώνονται.
- Άμε δεν κρατάς μασιά μη σκαλίζεις τη φωτιά.
- Απ’ έξω κούκλα από μέσα πανούκλα.
- Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα.
- Από πίτα που δεν τρως τι σε νοιάζει κι αν καεί.
- Αφού δεν πάει ο Μωάμεθ στο βουνό πάει το βουνό στο Μωάμεθ.
- Αυτός που δεν ακούει τον κύρη του ακούει το βούρδουλά του.
- Αυτός που πρωτοπάει στο μύλο αλέθει.
- Βρήκε ο Φίλιππας το Ναθαναήλ.
- Βρήκες φαΐ φάγε – βρήκες ξύλο φύγε.
- Γιάννης πίνει, Γιάννης κερνάει.
- Για στραβά αρμενίζουμε, για στραβά είν’ η πλώρη μας.
- Για στραβός είν’ ο γιαλός, για στραβά αρμενίζουμε.
- Είδε τρελός τον μεθυσμένο και τον φοβήθηκε.
- Κάνε το καλό και ρίξ’ το στο γιαλό.
- Κατά το ξεροκέφαλο και το προσκέφαλο.
- Κατά το μάγουλο κι η μπάτσα.
- Κάτσε στ’ αυγά σου.
- Μάτια που δεν βλέπονται γρήγορα λησμονιούνται.
- Με πορδές αυγά δε βάφονται.
- Ο τιμών, εαυτόν τιμά.
- Ο κόσμος το ’χει τούμπανο κι εσύ κρυφό καμάρι.
- Όλα τα ’χει η Μαριορή, ο φερετζές της έλειπε.
- Όποιος δεν έχει μυαλό έχει πόδια.
- Όποιος έχει γένια έχει και τα χτένια.
- Όποιος νύχτα περπατεί λάσπες και σκατά πατεί.
- Όσα ξέρει ο νοικοκύρης δεν τα ξέρει ο κόσμος όλος.
- Όταν μπαίνει ο έρωτας στην καρδιά, το μυαλό πετάει μακριά.
- Ό,τι γυαλίζει δεν είναι χρυσός.
- Ο ύπνος τρέφει το παιδί κι ο ήλιος το μοσχάρι και το κρασί τον γέροντα τον κάνει παλικάρι.
- Πέθανε να σ’ αγαπώ, ζήσε να σ’ έχω αμάχη.
- Πέσε πίτα να σε φάω.
- Πηγάδι που σε δροσίζει μην το πετροβολάς.
- Πλέει σαν τσεκούρι.
- Πλούσια γλώσσα, φτωχό κεφάλι.
- Πολλές φορές πάει η στάμνα στη βρύση μα μια φορά θα σπάσει.
- Πόρτα κλειστή, κεφαλή φυλαγμένη.
- Στου κρεμασμένου το σπίτι δε μιλάνε για σκοινί.
- Συν Αθηνά και χείρα κίνει.
- Τα δικά μας μέλια του άλλου ξίδια.
- Τέτοια κεφάλια τέτοιες σκούφιες.
- Τι έχεις Γιάννη; Τι είχα πάντα.
- Τον αράπη κι αν τον πλένεις το σαπούνι σου χαλάς.
- Το καρφί βγαίνει, αλλά τρύπα μένει.
- Το πεινασμένο στομάχι δεν έχει αυτιά.
- Το χρυσό κλειδί κάθε πόρτα ανοίγει.
- Του φτωχού το εύρημα ή καρφί ή πέταλο.
- Φόβος φυλάει τα έρμα.
- Χωριό που φαίνεται κολαούζο δε θέλει.
- Χωρίς κρασί χωρίς ψωμί παγώνει κι η αγάπη.
- Ως να σκεφτεί ο γνωστικός, το γεφύρι το περνάει ο τρελός.
και …. 8. Παροιμίες με τις κάλτσες
- Χόλιασι ου Γιώργους κι έκαψε τις κάλτσες του.
(Όταν παραφέρεται κανείς κάνει κακό πρώτα στον εαυτό του).
- Όλοι μιλούν για τ’ άρματα κι ου Γιώργους για τις κάλτσες.
(Ειρωνικά, για όσους δεν μπορούν να σκεφτούν σοβαρά κι αξιόλογα).
- Χαίριτι ο νιος τα νιάτα του κι ου Γιώργους τις κάλτσες του.
(Για όσους προσπαθούν να επιδειχθούν με το ντύσιμό τους).
- Άργησες κι σι κρέμασα τις κάλτσες στο γραφείο.
(Λέγεται για τους καθυστερημένους χρονικά και νοητικά).
- Απ’ όπου πηδάει το παπούτσι, πηδάει κι η κάλτσα.
(Επισημαίνεται η νομοτέλεια της αναγκαιότητας).
- Χουριζ’ η μάνα απ’ του παιδί κι η κάλτσα απ’ του ποδάρι.
(Λέγεται σε περίπτωση τραγικού χωρισμού).
- Καλά είνι νάχεις την κάλτσα σου κι εγώ την εδικιά μου.
(Αναφέρεται στους ξεκαθαρισμένους λογαριασμούς).
- Δικό μου είναι το ποδάρι δικιά μ’ κι η κάλτσα.
(Δηλώνει ετσιθελισμό).
- Έβγαλαν τις κάλτσες τους στο μεϊντάν.
(Παρουσίασαν στον κόσμο τα τρωτά της ιδιωτικής τους ζωής).
- Σε μια κάλτσα δυο ποδάρια δε χωρούν.
(Σε περίπτωση που επιδιώκει κανείς τα αδύνατα).
- Κάλτσα που φαίνιτι, κουλαούζο δε θέλ’.
(Για πράγματα ολοφάνερα).
- Των φρονίμων τα παιδιά πριν κρυώσουν βάζουν κάλτσες.
(Λέγεται για τους προνοητικούς).
- Βάλέ κάλτσα το Γενάρη, βγάλτηνε τον Αλωνάρη.
(Για τους προνοητικούς).
- Τουν Γιώργου τουν χάριζαν παλάτια, κι αυτός κάλτσες κοίταζε.
(Για τους κουφιοκέφαλους, που δεν μπορούν να εκτιμήσουν την αξία των πραγμάτων).
- Η κάθε κάλτσα στου πουδάρι τς μπαιν.
(Το συμφέρον είναι ρυθμιστικός παράγοντας της ζωής).
- Τι σου λείπει κασιδιάρη κάλτσα με μαργαριτάρι.
(Για όσους επιδεικνύουν κάτι που δεν έχουν).
- Τέτοιου πουδάρι, τέτοια κάλτσα.
(Καθένας απολαμβάνει σύμφωνα με τα έργα του).
- Τα λόγια πιτούν, οι κάλτσες μένουν.
(Τα υλικά πράγματα έχουν την αξία τους).
- Τα πλια παν για λάλημα κι οι μπούφοι ψάχνουν κάλτσες.
(Λέγεται για τους πονηρούς με χαμηλή νοητική στάθμη).
- Η καλή η κάλτσα σε κρύο φαίνεται.
(Ο φίλος στην ανάγκη φαίνεται).
«Αξίζει να αναλυθούν οι παροιμίες, ως μνημεία γλωσσικά, που μια μέρα θα ευεργετήσουν τον ποιητή. Ποιος ξέρει πόσο κι η μελέτη τους θα βοηθήσει στο κτίσιμο καμιάς μεγάλης και συναισθηματικής εργασίας για την ελληνική ψυχή, καμιάς μεγαλόφαντης εποποιίας». (Κωστής Παλαμάς)
Για τη συλλογή και την κατάταξη των παροιμιών συνεργάστηκαν οι μαθητές και οι μαθήτριες της Ε2 τάξης του 2ου Δημοτικού Σχολείου, Ν. Μηχανιώνας στα πλαίσια του προγράμματος «Λαϊκή Παράδοση και Παιδί».
|
1.
|
Μπουρδαμής Χρήστος |
|
2.
|
Ντούσης Ευάγγελος |
|
3.
|
Ονουφρίου Ηλιάνα |
|
4.
|
Παπαθανασίου Ευτέρπη |
|
5.
|
Παπαϊωάννου Ελευθέριος |
|
6.
|
Παπακώστας Θωμάς |
|
7.
|
Πέτροβας Μιχαήλ |
|
8.
|
Πραφιτσιώτης Αθανάσιος |
|
9.
|
Προύσαλη Φωτεινή |
|
10.
|
Πχαλάτζε Άγγελος |
|
11.
|
Τρακίδου Ευαγγελία |
|
12.
|
Τσάνταλης Δημήτριος |
|
13.
|
Τσουρού Μπουγιούκα Ιωάννα |
|
14.
|
Φερβελή Πασχαλίτσα |
|
15.
|
Φιριπής Ανδρέας |
|
16.
|
Χατζηπαναγιώτης Παναγιώτης |
|
17.
|
Χιότογλου Ευαγγελία |
|
18.
|
Χουλίδου Νικολέτα |
|
19.
|
Χρεβάτης Βασίλειος |
Η δασκάλα της τάξης:
Μπεκερίδου Θάλεια
Ευχαριστούμε πολύ το διευθυντή του σχολείου μας κ. Ταβλαρίδη Θανάση, για την πολύτιμη βοήθειά του.