αρχική σελίδα    δραστηριότητες    εργασίες    το σχολείο μας    επικοινωνία

διδακτικό προσωπικό     μαθητικό δυναμικό

2ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Μηχανιώνας

Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

Ο ΕΛΑΙΩΝΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΛΑΙΟΤΡΙΒΕΙΟ

 

ΕΡΓΑΣΙΕΣ

 

Τάξεις Α2 , Δ2

Σχολικό έτος 1998/99

Αριθμ. Μαθητών: 50 Ηλικία μαθητών: 6 ½ και 10

Διάρκεια προγράμματος: Όλη τη σχολική χρονιά

Υπεύθυνοι προγράμματος: Μυλωνά Βασιλική και Γαλαχτιός Κων/νος

 Τα παιδιά της Α2 στον ελαιώνα

 

Τα παιδιά της Δ2 στον ελαιώνα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Εισαγωγή

Επιλογή

Διαδικασία - Δραστηριότητες - Μεθοδολογία

Καταγωγή ελιάς

Καλλιέργεια της ελιάς στη Μινωική Κρήτη

Η ελαιοκαλλιέργεια στην Αρχαία Ελλάδα

Βιολογία της ελιάς

Ποικιλίες καλλιεργούμενες στην Ελλάδα

Έντομα και ασθένειες της ελιάς

Συγκομιδή του καρπού της ελιάς

Η σημασία της ελαιοκομίας για  την Ελλάδα

Η σημασία της ελαιοκομίας για την ΕΟΚ

Η σημασία της ελαιοκαλλιέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο

Τα οφέλη της ελιάς και του ελαιόλαδου στην υγεία μας

Αξιολόγηση

Βιβλιογραφία

 

Εισαγωγή

Το πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τον ελαιώνα και το ελαιοτριβείο, Έχει σκοπό να γνωρίσουν τα παιδιά από κοντά κάθε τι σχετικό με την ελιά. Να την αγαπήσουν , να δείξουν ενδιαφέρον για οτιδήποτε έχει σχέση μ’ αυτήν.

Να κατανοήσουν τα οφέλη του ελαιολάδου στην υγεία του ανθρώπου, στην προβολή

Και οικονομική ανάπτυξη του τόπου τους. Να δουν από κοντά το ελαιοτριβείο

Και με ποιον τρόπο παίρνουμε το ελαιόλαδο από τις ελιές.

Γενικά όμως ν’ αναπτυχθεί κλίμα ομαδικότητας στα παιδιά, ν’ αποκτήσουν διάφορες ικανότητες και δεξιότητες , καθώς επίσης ν’ αποκτήσουν στάση και συμπεριφορές για την αειφορική διαχείριση των καλλιεργειών.

 

 

Οι υπεύθυνοι του προγράμματος

Περιβαλλ. Εκπαίδευσης στο

2 Δημ.Σχολείο Ν.Μηχανιώνας.

Μυλωνά Βασιλική

Γαλαχτιός Κων/νος

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Επιλογή

Επιλέξαμε σα θέμα "Ο ελαιώνας και το ελαιοτριβείο", για διαφόρους εξίσου σπουδαίους λόγους:

Πρώτος ουσιαστικός λόγος επιλογής ήταν η ύπαρξη σε πολύ μικρή απόσταση διαφόρων ελαιώνων και ενός ελαιοτριβείου. Καθημερινά βλέπαμε αυτούς τους χώρους πηγαίνοντας στο σχολείο.

Έτσι κινήθηκε το ενδιαφέρον μας ν΄ ασχοληθούμε περισσότερο μ΄ αυτούς και τη σπουδαιότητά τους.

Δεύτερος λόγος επιλογής ήταν οι πρόσφατες διατροφικές μελέτες που επανέφεραν τη μεσογειακή διατροφή στο προσκήνιο, σαν την πιο υγιεινή διατροφή του ανθρώπου. Το βασικό και κεντρικό στοιχείο αυτής της διατροφής είναι το ελαιόλαδο.

Τρίτος σοβαρός λόγος επιλογής ήταν η μεγάλη σπουδαιότητα που έχει η ελιά και το ελαιόλαδο στην ελληνική οικονομία.

Τέταρτος λόγος επιλογής ήταν ότι το δέντρο αυτό ήταν πάρα πολύ γνωστό στους μαθητές, μέσα από την αρχαιότητα, την ιστορία, τη θρησκεία και την επιστήμη και είχε πάρα πολλά να πει στους μαθητές.

 

Διαδικασία - Δραστηριότητες - Μεθοδολογία

Έγινε ενημέρωση των παιδιών και μία πολύ ζωηρή και αξιόλογη συζήτηση, για το θέμα που μας απασχόλησε. Έτσι δημιουργήθηκε έντονο ενδιαφέρον και τα παιδιά με πολύ ενθουσιασμό αποφάσισαν ν΄ αρχίσουν το περιβαλλοντικό πρόγραμμα που επέλεξαν.

Στην αρχή δόθηκε ένα ερωτηματολόγιο στα παιδιά σχετικά με το θέμα μας, για να δούμε τι περίπου γνωρίζουν για την ελιά και το ελαιόλαδο. Το αποτέλεσμα που προέκυψε ήταν, ότι πράγματι τα παιδιά γνώριζαν κάποια βασικά, γενικά και περιορισμένα πράγματα για το θέμα μας. Έτσι με χαρά αποφασίσαμε όλοι μαζί να μάθουμε πολύ περισσότερα πράγματα.

Πρώτα συμβουλευτήκαμε ένα γεωπόνο, που μας έδωσε γενικές πληροφορίες για την καλλιέργεια και φροντίδα όλων των δέντρων και κυρίως των ελαιόδεντρων.

Ακολούθησαν επισκέψεις μας σε διάφορους ελαιώνες της περιοχής μας. Τα παιδιά είδαν και παρατήρησαν προσεχτικά τα ελαιόδεντρα, πώς είναι οι κορμοί τους, τα φύλλα τους και οι καρποί τους. Παρατήρησαν ότι τα νεαρά ελαιόδεντρα έχουν λεπτό κορμό, ενώ τα γέρικα έχουν χοντρό κορμό. Τα φύλλα τους είναι στενόμακρα σαν λόγχες με πράσινο και ασημί χρώμα. Οι καρποί των ελαιόδεντρων είναι μεγάλοι ή μικροί ή μαύροι ή πράσινοι.

Ανέφεραν τις κατηγορίες των δέντρων, που ξεχωρίζουν σε φυλλοβόλα, αειθαλή, καρποφόρα και καλλωπιστικά δέντρα. Έτρεξαν, έπαιξαν, ενώ παράλληλα μάζεψαν κλαδιά ελιάς με καρπούς, αγριολούλουδα, σαλιγκαράκια κ.ά., για να κάνουν στο σχολείο το δικό τους ελαιώνα με κολάζ.

Επίσης τα παιδιά στις επισκέψεις τους παρακολούθησαν και το έδαφος. Παρατήρησαν ότι σ΄ έναν παραμελημένο ελαιώνα το χώμα ήταν γεμάτο αγριόχορτα, αγριολούλουδα και σκουπίδια. Το χώμα ήταν στεγνό, και τα ελαιόδεντρα δεν είχαν πολλούς και καλούς καρπούς. Κατέταξαν επίσης τα φυτά σε πόες, θάμνους και δέντρα.

Ενώ σε κάποιους άλλους περιποιημένους ελαιώνες το χώμα, ήταν οργωμένο, καθαρό, ποτισμένο, χωρίς σκουπίδια και τα ελαιόδεντρα είχαν πολλούς και μεγάλους καρπούς.

Τα παιδιά στο έδαφος εκτός από τα αγριόχορτα και τ΄ αγριολούλουδα, βρήκαν και διάφορα ζώα, όπως σαλιγκάρια, μερμήγκια, μέλισσες, χελώνες, σκουλήκια κ.ά.

Έβγαλαν φωτογραφίες τα παιδιά από τις τόσο ενδιαφέρουσες επισκέψεις τους στους ελαιώνες και των σημαντικών τους δραστηριοτήτων.

Αμέσως μετά από λίγες μέρες οργανώσαμε, την επίσκεψή μας στο ελαιοτριβείο. Ενημερώσαμε τον υπεύθυνο του ελαιοτριβείου, πότε θα πηγαίναμε. Επίσης συνεννοηθήκαμε και με ορισμένους γονείς που είχαν αυτοκίνητα και μας μετέφεραν κατά ομάδες στο ελαιοτριβείο της περιοχής μας.

Εκεί συναντήσαμε αρκετούς γεωργούς με τρακτέρ, που μετέφεραν με τσουβάλια τις ελιές τους στο ελαιοτριβείο. Η εικόνα ήταν εντυπωσιακή. Εντυπωσιαστήκαμε όμως ακόμη περισσότερο, όταν μπήκαμε μέσα στο ελαιοτριβείο, από τα σύγχρονα μηχανήματα που είδαμε. Παρακολουθήσαμε το πλύσιμο των ελιών και την ηλεκτρονική σύνθλιψή τους, για να μας δώσουν το θαυμάσιο ελαιόλαδο. Σε κάποια αποθήκη, μέσα στο ελαιοτριβείο, είδαμε και πολλά δοχεία γεμάτα λάδι, έτοιμα να τα πάρουν οι γεωργοί.

Επιστρέψαμε περπατώντας, τραγουδώντας και παρατηρώντας τη φύση, που ήταν γεμάτη με πρασινάδα, δέντρα, φυτά και ομορφιά. Σε κάποιον μάλιστα ελαιώνα είδαμε να μαζεύουν ελιές, χτυπώντας με ράβδους τα κλαδιά ή με τα χέρια ή τινάζοντας τα δέντρα, ενώ είχαν από κάτω απλωμένα δίχτυα. Τα παιδιά ήταν κατενθουσιασμένα.

Αφού λοιπόν κεντρίσαμε το ενδιαφέρον των παιδιών πάρα πολύ, αποφάσισαν να χωριστούν σε ομάδες εργασίες για να μάθουν και να μαζέψουν όσο πιο πολλές πληροφορίες μπορούσαν από διάφορα βιβλία. Μερικά μάλιστα παιδιά θέλησαν παράλληλα να κάνουν και ατομικές εργασίες.

Μια ομάδα παιδιών ανέλαβε και συνέλεξε διάφορες σχετικές φωτογραφίες από βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες, διαφημιστικά και συνέταξαν κολάζ.

Άλλη ομάδα παιδιών ανέλαβε και συγκέντρωσε πληροφορίες από διάφορα βιβλία γενικά για την ελιά, καθώς και μέσα από την ιστορία, την παράδοση, την αρχαιότητα και τη θρησκεία. Επίσης για τη μεγάλη, οικονομική σημασία της καλλιέργειας της ελιάς για την Ελλάδα και την Ε.Ο.Κ.

Τρίτη ομάδα τέλος ανέλαβε και ασχολήθηκε με τη χρησιμότητα της ελιάς και του ελαιόλαδου, αυτής της εξαιρετικής μεσογειακής τροφής.

Οι πληροφορίες που συγκέντρωσαν οι ομάδες εργασίες ήταν πολύτιμες και πολύ χρήσιμες. Μερικές απ΄ αυτές είναι οι εξής:

Καταγωγή της ελιάς :

Ο De Candole αναφέρει ότι η καλλιέργεια της ελιάς ήταν γνωστή 4.000 έτη π.Χ.

Ο Αναγνωστόπουλος (1951) υποστήριξε, βάσει των ευρημάτων των ανασκαφών της Κνωσού, ότι η πατρίδα της ελιάς είναι η Κρήτη, γύρω στα 2.000 π.Χ.

Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι καλλιεργούσαν την ελιά πριν από πολλά χρόνια και κλαδιά ελιάς έχουν βρεθεί σε αρχαίους τάφους (μούμιες).

Καλλιέργεια της ελιάς στη Μινωική Κρήτη :

Τα ευρήματα μαρτυρούν ότι κατά τη Μινωική εποχή υπήρχε η ελιά, πως οι άνθρωποι έτρωγαν τους καρπούς της, ότι το λάδι το χρησιμοποιούσαν για φαγητό και φωτισμό και ότι αποτελούσε αξιόλογο προϊόν εξαγωγικού εμπορίου της Κρήτης στην Αίγυπτο.

Σε πολλές ελαιοκομικές περιοχές της Κρήτης βρέθηκαν υπολείμματα εγκαταστάσεων ελαιοτριβείων.

Η ελιά ήταν το αγαπημένο δέντρο της Μινωικής τέχνης. Περίφημες είναι οι απεικονίσεις με ταυρομαχίες σε δάση ελιές.

Με τη μετανάστευση του Μινωικού πληθυσμού μεταφέρθηκε η ελιά από την Κρήτη σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Η ελαιοκαλλιέργεια στην Αρχαία Ελλάδα

Η ελιά ήταν το ιερό δέντρο της θεάς Αθηνάς και ο κλάδος της ελιάς αποτελούσε σύμβολο ειρήνης, σοφίας και νίκης. Για το λόγο αυτό στεφάνωναν τους νικητές των Ολυμπιακών αγώνων με κλαδί αγριελιάς.

Η ελιά για τους αρχαίους Έλληνες συνδέονταν με τη διατροφή τους, τη θρησκεία και την τέχνη. Χρησιμοποιούσαν τους καρπούς της ως τροφή και το λάδι ως καύσιμη ύλη.

Οι θεραπευτικές ιδιότητες του ελαιολάδου ήταν γνωστές στον Ιπποκράτη και στην Ιατρική Επιστήμη της αρχαιότητας (Κοριτσάκης, 1988).

Βιολογία της ελιάς

Η ελιά αναπτύσσεται σε θάμνο ή δέντρο και ζει δεκάδες ή και εκατοντάδες χρόνια. Το κύριο χαρακτηριστικό της είναι η μακροζωία. Πολλά μάλιστα ξεπερνούν τη χιλιετηρίδα.

Είναι αξιοσημείωτο ότι στην περιοχή της Καλαμάτας, υπάρχει ένα ελαιόδεντρο, ηλικίας 800 περίπου ετών, με εντυπωσιακές διαστάσεις (διάμετρο κορμού 9 μέτρα) και με αξιόλογη παραγωγικότητα. Έχει χαρακτηριστεί ως “διατηρητέο μνημείο της φύσης”

Ο κορμός της ελιάς στην αρχή είναι λείος, σταχτοπράσινος και αργότερα γίνεται ανώμαλος, με πολλά εξογκώματα και κοιλότητες. Τα φύλλα είναι λογχοειδή, πράσινα από πάνω και ασημί από κάτω.

Ποικιλίες καλλιεργούμενες στην Ελλάδα

Έχουμε μεγάλη ποικιλία ελαιοκαλλιέργειας στην Ελλάδα όπως: Καλαμών, Χοδρολιά Χαλκιδικής, Θασίτικη, Μεγαρίτικη, Κορωνέικη, ξυδάτη, γλυκιά κ.α.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Φύτευση δεντρυλλίων ελιάς

Η πιο κατάλληλη περίοδος φύτευσης στη Νότια Ελλάδα είναι η περίοδος Νοεμβρίου μέχρι και το Δεκέμβριο. Σε βόρειες περιοχές με πολλές βροχοπτώσεις προτιμότερο είναι η φύτευση να γίνεται κατά την περίοδο Φεβρουαρίου-Μαρτίου.

Τα νέα δεντρύλλια δεν πρέπει ν’ αφήνονται απότιστα, το έδαφος να διατηρείται καθαρό χωρίς ζιζάνια.

Έντομα και ασθένειες της ελιάς

Πολλά έντομα και ασθένειες προσβάλλουν την ελιά και προκαλούν διάφορες ζημιές στο δέντρο και στην παραγωγή του.

Για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ζημιών χρειάζεται να γίνει ακριβής διάγνωση του αιτίου που προκαλεί την πάθηση και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα φυτοπροστασίας για την αποφυγή ή έγκαιρη καταπολέμηση των παθήσεων αυτών.

Ο χειρότερος εχθρός της ελιάς είναι ο δάκος.

Συγκομιδή του καρπού της ελιάς

Η συγκομιδή του καρπού είναι η πιο δαπανηρή εργασία στην ελαιοκαλλιέργεια. Όσο πιο μεγάλα είναι τα δέντρα και όσο πιο περιορισμένες είναι οι αποδόσεις, τόσο πιο αυξημένα είναι τα έξοδα συγκομιδής.

 

Τρόποι συγκομιδής

Υπάρχουν διάφοροι τρόποι για να γίνει η συγκομιδή της ελιάς.

Αυτοί είναι: η συγκομιδή με τα χέρια, με ραβδισμό, από φυσιολογική πτώση, με ραβδιστικά μηχανήματα και με μηχανική συγκομιδή με δονητές.

 

Η σημασία της ελαιοκομίας για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα η ελιά είναι καλλιέργεια με πολύ μεγάλη διάδοση. Έχει αναπτυχθεί πολύ, στις παραθαλάσσιες περιοχές της Ηπειρωτικής Ελλάδας και στα νησιά, που έχουν άριστες εδαφοκλιματικές συνθήκες.

Η καλλιέργεια της ελιάς στις περισσότερες περιοχές της χώρας, αποτελεί το αποκλειστικό, εισόδημα των κατοίκων των περιοχών αυτών. Με την ελαιοκαλλιέργεια απασχολούνται συνολικά 350.000 αγροτικές οικογένειες, δηλαδή το 1/3 του αγροτικού πληθυσμού της χώρας.

 

Η σημασία της ελαιοκομίας για την Ε.Ο.Κ.

Η ελαιοκομία έχει μεγάλη οικονομική, κοινωνική και οικολογική σημασία για τις χώρες της Μεσογείου. Αν και συμμετέχει με μικρό ποσοστό στο εισόδημα της Κοινότητας είναι μεγάλης σημασίας για την οικονομία των χωρών μελών της Ε.Ο.Κ.

Στην Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα και Πορτογαλία, οι περισσότεροι παραγωγοί έχουν ως κύρια απασχόληση την ελαιοκαλλιέργεια.

 

Η σημασία της ελαιοκαλλιέργειας σε παγκόσμιο επίπεδο

Σήμερα σ’ όλη την υδρόγειο, υπάρχουν περίπου 800 εκατομμύρια ελαιόδεντρα, από τα οποία 95% περίπου φύονται στη λεκάνη της Μεσογείου, λόγω των άριστων εδαφοκλιματιστικών συνθηκών.

Τα οφέλη της ελιάς και του ελαιολάδου στην υγεία μας

Το ελαιόλαδο περιέχει σημαντικές ποσότητες βιταμίνης Ε, έχει μεγάλη αντοχή στη θέρμανση, είναι ένα πλούσιο φυσικό προϊόν και επίσης πηγή υγείας και ζωής. Το ελαιόλαδο συμβάλλει στην πρόληψη παθήσεων και στη διατήρηση της υγείας μας.

Το ελαιόλαδο μειώνει τη χοληστερίνη, μας προφυλάσσει από τα διάφορα καρδιαγγειακά προβλήματα, βοηθάει σημαντικά στην ανάπτυξη των οστών στην παιδική ηλικία, επιβραδύνει τα γηρατειά, προστατεύει το πεπτικό σύστημα και μειώνει τις πιθανότητες δημιουργίας έλκους, παίζει σημαντικό ρόλο στη θεραπεία παθήσεων της χολής, μας προφυλάσσει από τη δημιουργία του καρκίνου κ.α.

Γι’ 2, ενώ τις χειροτεχνικές εργασίες ανέλαβαν τα παιδιά της Α2.

Στο τέλος του Περιβαλλοντικού προγράμματος μας δώσαμε ένα δεύτερο ερωτηματολόγιο στα παιδιά, για να δούμε το αποτέλεσμα της εργασίας μας. Το αποτέλεσμα φυσικά ήταν εντυπωσιακό, εμπλουτίσανε τα παιδιά πάρα πολύ τις γνώσεις τους, σε σχέση με το πρώτο ερωτηματολόγιο.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Αξιολόγηση

Καθ’ όλη τη διαδικασία του περιβαλλοντικού προγράμματος τα παιδιά μπόρεσαν ελεύθερα να κινηθούν, να γελάσουν, να τρέξουν να μιλήσουν μεταξύ τους, να δημιουργήσουν ομάδες εργασίας, αναπτύσσοντας την κοινωνικοποίησή τους. Απέκτησαν διάφορες ικανότητες και δεξιότητες.

Ήρθαν σ’ επαφή με τη φύση και κυρίως με τον ελαιώνα και τα ελαιόδεντρα, απέκτησαν πολλές γνώσεις σχετικά με τις ελιές, το ελαιόλαδο, τα οφέλη της ελιάς για την υγεία του ανθρώπου.

Το ενδιαφέρον και η χαρά των παιδιών ήταν μεγάλη στις εξορμήσεις, και στις δραστηριότητές τους έξω από το σχολείο κατά τη διάρκεια του περιβαλλοντικού προγράμματος. 

 

Βιβλιογραφία

Αναγνωστόπουλος: “Η καταγωγή της ελαίας, Αθήνα”

Λυδάκης: “Η ελιά στη Μινωική Κρήτη- Ηράκλειο Κρήτης”

Συγγελάκης: “Εφαρμογή νέων μεθόδων ελαιοσυλλογής. Ενημερωτικό Εγχειρίδιο”

Καφετζάκης: “Μηχανήματα ελαιοσυλλογής. Αγροτική οικονομία”

Ιάκωβος Δάρμης: “Οδηγός φυτοπροστασίας”

Μικρός: “Εποχή συλλογής ελαιόκαρπου. Ενημερωτικό εγχειρίδιο”

Σφακιωτάκης: “Μάθημα ελαιοκομίας”

 

Επιμέλεια επεξεργασία Η/Υ:

Θεόδωρος Λευθερούδης Κ.Φ.Α.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ